İngilizce phrasal verbs’i flashcard’larla öğrenmek ve kullanmak

İngilizce phrasal verbs sana İngilizcenin içine gizlenmiş ayrı bir dil gibi geliyorsa yanılmıyorsun. Turn up, turn down, turn out, turn off: dört küçücük birleşim, dört ayrı hikâye.

Flashcard’larla gerçekten işe yarayan yol şu: durumlara göre grupla, her kartta net bir örnek tut, ses ekle ve tekrarın zamanını kendin belirleme. Temel fikir basit. Uzun listeleri ezberlemeyi bırak ve phrasal verbs ile bağlam içinde, tam unutmaya başladığın anda onları geri getiren bir sistemde karşılaş. Böylece „bunu bir yerde görmüştüm” aşamasından „bunu düşünmeden söylüyorum” aşamasına geçersin.

Phrasal verbs neden bu kadar zor görünür

Kısa bir fiil ve daha da kısa bir parçacık koca bir anlam ailesi doğurur: take off, take up, take in, take over. Aynı phrasal verb’ün neredeyse her zaman hem düz hem mecaz anlamı vardır. Üstelik İngilizce konuşanlar bunları günlük konuşmada durmadan kullanırken, kitaplar en sona ayrı bir bölüme saklar.

„take off”a bak. The plane took off: uçak havalandı. Take off your shoes: ayakkabılarını çıkar. The business really took off: iş gerçekten tuttu. Üçünü de bulanık tek bir çeviriye koyarsan, kafan her seferinde hangi anlam olduğunu tahmin etmek zorunda kalır. Buna benzer elli fiil daha ekle, her şey birbirine karışır.

Neredeyse hiç anlatılmayan bir ayrıntı daha var: bazı phrasal verbs ayrılabilir, bazıları ayrılmaz. turn the light off da turn off the light da olur, ama look the word after yoktur. Bu bir tablodan öğrenilmez; yeterince gerçek cümle görüp duyduktan sonra doğru sıralama kulağa kendiliğinden doğru gelmeye başlar.

Yani phrasal verbs’i kocaman ve soyut tek bir konu gibi görmek yerine, hafızanın çalıştığı gibi çalış: net durumlar, tekrarlanan karşılaşma, küçük porsiyonlar.

1. adım: gerçek durumlara göre grupla

„get ile 50 phrasal verb” başlıklı bir liste etkileyici görünür, ama hafızan alfabetik sırada değil, sahnelerde yaşar. Günün hangi anlarında İngilizce gerçekten karşına çıkıyor, onu düşün: sabah rutini, iş ve okul, duygular ve ilişkiler, yolculuk, internetteki hayat. Sonra fiilleri tam o sahnelere bağla.

Sabah için: get up (yataktan kalkmak), wake up (uyanmak), turn off (alarmı kapatmak), hurry up (acele etmek).

İş ve görevler için: put off (canının istemediği şeyi ertelemek), get on with (yine de girişip devam etmek), hand in (işi öğretmene ya da yöneticine teslim etmek), catch up (geriden gelip yetişmek).

Duygular ve ilişkiler için: cheer up (neşesi yerine gelmek), calm down (gerginlikten sonra sakinleşmek), fall out (tartışıp konuşmayı kesmek), get over (zor bir şeyi aşmak).

Böyle gruplandığında her fiil bir gramer kitabının 127. sayfasına değil, tanıdık bir görüntüye tutunur; ihtiyaç anında akla gelmesinin sebebi de bu. My Lingua Cards’ta aynı fikir gerçek temalara göre kurulmuş hazır kelime setlerinde yaşıyor, üstelik kendi hayatında gerçekten geçen durumlar için kendi setlerini de kurabilirsin.

2. adım: sadece çeviri değil, bağlam veren kartlar

„give up: bir şeyi bırakmak” gibi çıplak bir çeviri fazla cılız. Kartta tanırsın ama yine ne cümleye yerleştirebilirsin ne de hızlı konuşmada yakalayabilirsin. Kartların fiili küçük bir hikâyenin içine koymalı.

My Lingua Cards’taki kart, kelime ve çeviriden fazlası. İçinde ifadenin kendisi, okunuşu, ana anlamı veren kısa bir açıklama, ayrıntılar için daha uzun bir açıklama, bir ana örnek cümle, tipik kullanımları gösteren birkaç ek örnek, işe yaradığı yerde bir hatırlatma ipucu ve kelime, açıklama ve örneklerin sesi var.

Kartı nasıl kullandığın da içeriği kadar önemli. Önce örneği oku ve sahneyi gözünde canlandır. Tam açıklamayı açmadan önce anlamı bağlamdan tahmin etmeye çalış. Sonra kısa açıklamada ne kadar yakın olduğunu kontrol et ve bir iki ek örneğe bakıp hepsinde aynı kalanı fark et.

„give up” için şunu görebilirsin: I wanted to learn the guitar, but I gave up after two weeks. Buradan anlam, bir işi çok zor ya da çok sıkıcı geldiği için bırakmakla bağlanır. Sonra „give up smoking” ya da „give up on a dream” çıkar ve birkaç karşılaşmadan sonra „give up” bir kural olmaktan çıkıp iç filmindeki tanıdık bir harekete dönüşür.

3. adım: doğal duyulsun diye ses ekle

Zor olan yalnız anlam değil. Vurgu neredeyse her zaman parçacığa düşer: take OFF, get ON, give UP. Normal hızda kelimeler birbirine yapışır, „give up” neredeyse „givup” gibi, „get on with it” ise „gedonwivit” gibi duyulur. Bu ritmi kâğıttan alamazsın; bu fiilleri konuşmada anlamak istiyorsan kulağını ve ağzını da çalıştır, sadece gözünü değil.

Kartların çoğunda ifade, ana örnek ve genelde ek örnekler için de ses var. Kısa bir rutin yeter: cümleyi çal, vurgu ve ritmi kopyalayarak yüksek sesle tekrar et, metne bakıp vurgunun gerçekten nerede olduğunu kontrol et, sonra bir kez metinle, bir kez gözlerin kapalı tekrar et.

Bunu birkaç fiille yap; ifadenin hangi kısmının güçlü, hangisinin zayıf olduğunu hissetmeye başlarsın. Seni doğal konuşturan da bu, biri hızlı söylediğinde o fiili yakalamanı sağlayan da bu.

4. adım: anlamayı ve konuşmayı ayrı ayrı çalış

Çok kişi pasif modda kalır. „carry on”u okurken anlar ama hiç söylemez, çünkü bütün pratiği tek yönde gider: İngilizceden kendi diline.

Phrasal verbs kullanmak iki yön ister. Anlama İngilizceden Türkçeye, üretim Türkçeden İngilizceye gider. Kartlarla bu, her fiille birden fazla biçimde karşılaşmak demek.

Ana yönde İngilizceden başlarsın: ifadeyi ve bir örneği görürsün, hazır olduğunda anlamı açarsın, bir şey belirsiz kaldıysa ayrıntılı görünümü açarsın. Ters yönde kendi dilinden başlarsın: anlamı ya da durumun kısa bir tarifini görürsün, İngilizce ifadeyi hatırlamaya çalışırsın ve ancak sonra kartı çevirip kendi halini doğal örnekle karşılaştırırsın.

Ters yönün daha yorucu olmasını bekle. Zorlayan kısım o, sonucu değiştiren kısım da o: „put up with”i anlayan biriyle onu kullanan biri arasındaki fark, önünde hazır durmadan hafızadan çıkarmayı kaç kez denediğidir.

Örneğin „geçen yıl sigarayı bıraktı ve yeniden başlamamalı” cümlesini görüp she gave up smoking last year, and she should not take it up again cümlesini hatırlamaya çalışırsın. Kurduğun cümle birebir aynı olmasa da, phrasal verbs’ten kaçmak yerine onlara uzanmayı öğrenirsin.

5. adım: takvimi aralıklı tekrara bırak

İyi kartlar bile bir kez görülürse işe yaramaz, çünkü beynin unutmakta çok iyi. İşin sırrı, ifadeyi kaybolmasına az kalmışken yeniden görmek; bunu yapan da aralıklı tekrar.

O takvimi sen kurmuyorsun. Uygulama, bugün sırası gelen kartlarla henüz çalışmadığın yeni kelimeleri karıştıran günlük bir oturum hazırlıyor. Açıp önüne geleni yaparsın: kolay hallettiklerin daha uzun aralıklara geçer, takılanlar daha çabuk döner, yeterince başarılı tekrardan sonra bir kart günlük sıradan çıkar.

Phrasal verbs için bunun iki faydası var. Hepsini bir akşamda tıkıştırmak yerine haftalar boyunca yeni bağlamlarda karşılaşırsın ve dikkatin hâlâ sallanan fiillerde kalır, çoktan oturmuş olanlarda değil. „run out of” ya da „bring up”ı en son ne zaman gördüğünü hatırlamak zorunda değilsin: onu uygulama hatırlıyor, senin işin gelmek.

Basit bir günlük rutin

Büyük bir zaman dilimine ihtiyacın yok. Düzenli olursan günde on beş yirmi dakika yeter.

• tekrarlarla başla, kafan tanıdık ifadelerle ısınsın;
• sonra tek bir temadan birkaç yeni fiil ekle, örneğin yolculuk ya da duygular;
• her yeni fiilde ana örneği ve açıklamayı oku, sesi çal ve cümleyi iki üç kez yüksek sesle tekrar et;
• sonunda günün hakkında kısa bir hikâye anlat ve az önce karşılaştığın fiillerden en az üçünü kullan.

Hikâyenin güzel olması gerekmiyor: „Dün yorgun olduğum için projemi bırakacaktım, ama bir arkadaşım devam etmemi söyledi. Sakinleştim, çay yaptım ve gece yarısından önce her şeyi bitirdim.” Amaç, beynini bu fiilleri depodan çıkarıp kendi hayatına dair cümlelere koymaya zorlamak.

Sık yapılan hatalar

Bazı alışkanlıklar phrasal verbs’i olması gerekenden çok daha ağır yapar: örneksiz ve sessiz uzun listelerden öğrenmek, çeviriyi ezberleyip kullanımı görmezden gelmek, bir günde yirmi yeni fiil eklemek ve bir hafta ortadan kaybolmak, yanlış söylemekten korkup konuşurken kaçınmak ve sessiz çalışıp onları yalnız kâğıt üzerinde tanımak.

Bir de özellikle sık rastlanan biri var: bir fiilin tüm anlamlarını tek oturmada bitirmeye çalışmak. Yalnız „get” onlarca ifadeye girer; hepsini birden kucaklamaya çalışan hiçbirini tutamaz. Önce en sık geçen anlamı al, bir iki hafta oturmasını bekle, ikincisini de gerçek bir metinde ya da konuşmada karşına çıktığında ekle.

Bu maddelerden birinde kendini görüyorsan bu normal. Her seferinde tek bir şeyi değiştir: sesi aç, yeni kelime sayısını azalt ya da alfabetik listeyi temalı setlerle değiştir. Küçük düzeltmeler birkaç hafta içinde birikir.

Bugün şunu dene

Hayatından bir durum seç, örneğin iş e-postaları ya da bir yolculuk, ve o duruma yarayan beş sekiz phrasal verb yaz. Her birine en az bir net örnek ekleyip kartlarına koy. Örnekleri oku, sonra dinle ve tekrar et. Akşam günün hakkında bir dakikalık bir hikâye anlat ve bunlardan en az üçünü kullan.

Bunu bir hafta yap; bu fiillerin bir kısmı sana yabancı değil, kendi fiillerin gibi gelmeye başlar.

Phrasal verbs’i günlük bir alışkanlığa çevir

Bağlamı bol kartlar fikri hoşuna gidiyor ama örnek aramak, ses kaydetmek ve takvimi elle kurmak istemiyorsan, My Lingua Cards tam bu tür bir pratik için yapıldı. Öğrenme dili olarak İngilizceyi, çeviriler için kendi dilini seçersin ve temaya, düzeye göre hazır setleri alırsın, phrasal verbs de içinde.

Her kartta açıklamalar, birkaç örnek ve ses var, oturum kartları iki yönde gösterir, zamanlamayla da aralıklı tekrar ilgilenir. Ücretsiz dönemle başla, günlük oturumun nasıl geldiğine bak ve yazılarda ya da işte karşılaştığın phrasal verbs’i ekle. Her gün küçük bir grupla çalış, dinle, tekrar et, kısa hikâyeler anlat; bu fiiller bir baş belası olmaktan çıkıp İngilizcenin sıradan bir parçası olur.